İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi İİBF Veri Bilimi ve Analitiği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Serhat Burmaoğlu'nun ana yürütücülüğünde, "Explainable AI Fairness and Audit for European Business Intelligence and Data Governance" (Avrupa İş Zekası ve Veri Yönetişimi için Açıklanabilir Yapay Zeka Adaleti ve Denetimi) kısa adıyla XAFAIR başlıklı COST Aksiyonu başvurusu başarıyla tamamlandı.

Proje Neden Büyük Bir Önem Taşıyor?

XAFAIR projesi, Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasası'nın (EU AI Act) Aralık 2027'de yürürlüğe girecek olan yüksek riskli yapay zekâ (kredi, sigorta, istihdam vb.) yükümlülüklerine karşı kritik bir çözüm sunuyor. Yasaya uyum sağlayamayan işletmelerin 15 milyon Euro'ya veya küresel cirolarının %3'üne varan cezalarla karşılaşma riski bulunuyor. Ancak şu an için işletmelerin sahip olduğu veri yönetişimi süreçlerini, yasanın gerektirdiği denetlenebilir ve açıklanabilir yapay zekâ kanıtlarına dönüştürecek standart bir yöntem bulunmuyor. XAFAIR, veri yönetişimi ile yapay zekâ şeffaflığı arasındaki bu "hesap verebilirlik boşluğunu" kapatarak işletmelere ve KOBİ'lere somut denetim araçları sunmayı hedefliyor.

Projenin Temel İş Paketleri (Çalışma Grupları)

Disiplinlerarası bir yaklaşımla tasarlanan proje, birbirini tamamlayan 4 ana iş paketinden (Working Group) oluşmaktadır:

WG1 - Denetlenebilir Açıklamalar ve Kanıt Modelleri: Yapay zeka kararlarının şeffaf bir şekilde denetlenebilmesi için gerekli ortak kanıt modelinin (kavramsal çerçevenin) oluşturulması.

WG2 - Veri Yönetişimi ve Uygulayıcı Araçları: KOBİ'lerin mevcut verilerini kullanarak yasaya uyum sağlayabilmesi için pratik denetim kontrol listelerinin (Checklist) ve araçların geliştirilmesi.

WG3 - Hukuk, Politika ve Standartlar İrtibatı: Geliştirilen çözümlerin Avrupa'daki yasal çerçeveler, denetleyici otoriteler ve CEN/CENELEC gibi standart belirleyici kurumlarla entegre edilmesi.

WG4 - Teknoloji Öngörüsü ve Kapasite Geliştirme: Avrupa'da yapay zeka açıklanabilirliğinin önümüzdeki 10 yıllık vizyonunu çizecek teknoloji öngörüsü (Delphi) çalışmalarının yürütülmesi ve eğitim okullarıyla kapasite inşası.